كه زمان سكون او يعنى زمانهء واقع بين القرعين كوتاه بود و اين دلالت كند بر افزونى حرارت از سرعت و ضعف قوت حيوانى و متفاوت ضد اوست و اگر با عظم و سرعت باشد دلالت كند بر قوت قوة حيوانى و اگر با صغر و بطؤ بود دلالت بر برودت و رطوبت و سقوط قوت و معتدل بينهما متوسط بود جنس پنجم قوام آله و آن نيز سه قسم است صلب لين معتدل بينهما صلب آنست كه فرو نشود هرگاه غمز كرده شود سر انگشتان به روى و اين دلالت كند بر يبوست و لين ضد اوست و دلالت كند بر رطوبت و معتدل بينهما متوسط بود جنس ششم ملمس آله و آن نيز بر سه قسم‌ست حار بارد معتدل بينهما حار آنست كه وقت حركت نبض گرم محسوس شود و اين دلالت كند بر گرمى خون و روح كه در عروق‌ست و بارد ضد اوست و دلالت كند بر سردى خون و روح كه در رگهاست و معتدل بينهما متوسط بود جنس هفتم ماخوذ است از مقدار آنچه در آله بود از رطوبت و آن نيز بر سه قسم‌ست ممتلى و خالى و معتدل بينهما ممتلى آنست كه اندرون عرق رطوبت زائد از حد اعتدال محسوس شود و سبب اين كثرت خون و روح باشد و خالى ضد اوست و دلالت كند بر كمى خون و روح و معتدل بينهما متوسط بود جنس هشتم ماخوذست از استوا در احوال آله و اختلاف در آن و آن دو قسم‌ست مستوى و مختلف مستوى آنست كه اجزاى آله در جميع قرعات بيك وتيره باشد و هم قرعات آن اجزاى انامل را متشابه باشد در پنج حالت خود كه عظم و صغر و قوت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين باشند و سبب اين حسن حال بود و مختلف خلاف وىست يعنى اجزاى آله در جميع قرعات بر يك وتيره نباشد و نيز قرعات آن متشابه نباشد در احوال خمسهء مذكوره و اين دلالت كند بر سوء حال بدن و مختلف بر دو قسم‌ست منتظم و غير منتظم منتظم آنست كه اختلاف او را نظامى باشد يعنى اختلاف آن بر يك وتيره باشد هرگونه كه بود و غير منتظم بر خلاف اوست و سبب اين افراط ضعف قوت بود جنس نهم ماخوذ از وزن است و آن بر دو قسم‌ست جيد الوزن و ردى الوزن جيد الوزن آنست كه وزن نبض مناسب مزاج صاحب نبض بود و ردى الوزن ضد اوست و اين سه قسم‌ست يكى مجاوز الوزن و او آنست كه وزن او وزن سنى بود كه متصل سن صاحبش باشد مانند نبض صبى بر وزن نبض شاب يا نبض شاب بر وزن نبض كهل يا بالعكس دوم متباين الوزن و او آنست كه چنين نباشد يعنى وزن او وزن سنى بود كه متصل بسن صاحبش نباشد مثلا وزن نبض صبى بر وزن نبض شيخ بود و بالعكس سوم خارج الوزن و وى آنست كه وزن او مشابه هيچ وزنى از اوزان نبض اسنان و فصول و بلاد نباشد همچو نبض مرتعش و جيد الوزن دلالت كند بر اعتدال حال و ردى الوزن بر رداءت حال